Centar za specijalne aktivnosti (SAC): Unutar najtajnovitije i najsmrtonosnije jedinice CIA-e

U okviru Centralne obaveštajne agencije (CIA), organizacije koja broji više od 21.500 zaposlenih čiji se rad uglavnom zasniva na analitici i prikupljanju podataka, postoji uski krug operativaca odgovoran za sprovođenje najrizičnijih i najkontroverznijih misija na svetu. Ova jedinica, poznata kao Centar za specijalne aktivnosti (Special Activities Center – SAC; pre reorganizacije 2015. godine delovala pod nazivom Special Activities Division – SAD), broji svega nekoliko stotina pripadnika. Njen primarni zadatak jeste izvođenje tajnih, takozvanih „crnih” operacija (black ops) i misija koje pruža opciju uskraćivanja odgovornosti države (deniable operations).

Dok vojne formacije poput mornaričkih Foka (SEAL Team 6) ili jedinice Delta Force najčešće izvode visoko poverljive taktičke akcije na terenu, SAC predstavlja organ koji takve operacije ne samo da izvršava, već ih često planira i vodi.

Tertia Optio: Treća opcija u službi nacionalne bezbednosti

Moto jedinice SAC glasi „Tertia Optio” (Treća opcija). Ovaj koncept odražava suštinu njenog postojanja: kada klasična diplomatija propadne, a upotreba otvorene vojne sile nije politički ili vojno izvodljiva, predsednik SAD ili Savet za nacionalnu bezbednost aktiviraju SAC.

U svojoj knjizi „Iznenadi, ubij, nestani: Tajna istorija paravojnih armija, operativaca i ubica CIA-e” (2019), istraživačka novinarka Eni Džejkobsen navodi da je SAC najefikasnija snaga za crne operacije na svetu, te da su svi američki predsednici od Drugog svetskog rata do danas tražili od Agencije sprovođenje sabotaža, subverzija i ciljanih likvidacija.

Upotreba vojne i obaveštajne sile u američkoj praksi razvrstava se na tri nivoa:

Otvoreni (Overt): Standardne vojne operacije pod zastavom SAD.

Tajni (Covert): Operacije čiji je cilj sakriti identitet sponzora, pri čemu se naglasak stavlja na političko ili vojno odricanje odgovornosti.

Klandestini (Clandestine): Operacije izvedene tako da samo postojanje akcije ostane potpuno neprimećeno.

SAC sprovodi klandestine i tajne operacije van okvira međunarodnog prava, uključujući direktne akcije, zasede, sabotaže i nekonvencionalno ratovanje.

Unutrašnja struktura: SOG i PAG

SAC se primarno deli na dve ključne grupe: Grupu za specijalne operacije (SOG) i Grupu za političku akciju (PAG).

1. Grupa za specijalne operacije (SOG)

SOG predstavlja taktičko-paravojno krilo SAC-a. Broji manje od sto aktivnih taktičkih operativaca u datom trenutku i važi za najtajnovitiju operativnu snagu u SAD. Pripadnici SOG-a ne nose uniforme, oznake niti vojne legitimacije. Njegovi članovi nosioci su najvećeg broja odlikovanja unutar Agencije, kao što su Distinguished Intelligence Cross i Intelligence Star.

2. Grupa za političku akciju (PAG)

PAG je zadužen za tajne operacije političkog uticaja, psihološke operacije, sajber-ratovanje i ekonomski pritisak. Kada je otvorena podrška određenoj političkoj opciji ili pobunjeničkoj grupi kontraproduktivna zbog negativnog imidža SAD u određenom regionu, PAG deluje iz senke.

Aktivnosti PAG-a obuhvataju:

Tajno finansiranje političkih kandidata i organizacija.

Usmeravanje medija i vođenje propagande.

Organizovanje demonstracija i opozicionih pokreta.

Subverziju državnih zvaničnika radi donošenja odluka u korist politike SAD.

Istorijski primeri delovanja PAG-a:

Italija (1948–1960-e): Sprečavanje dolaska Komunističke partije Italije na vlast putem tajnog finansiranja političkih stranaka.

Iran (1953) i Gvatemala (1954): Učešće u organizovanju državnih udara radi svrgavanja režima.

Poljska (posle 1981): Pružanje tajne finansijske i logističke podrške nezavisnom sindikatu Solidarnost nakon uvođenja ratnog stanja.

Specijalizovane grane SAC-a

Unutar SOG-a, operativne sposobnosti su podeljene na četiri specijalizovane divizije:

Zemaljska grana (Ground Branch): Specijalizovana za terensko ratovanje, izviđanje, borbu u gradskim uslovima, taktičku vožnju i spasavanje talaca. Operativci primenjuju principe nekonvencionalnog ratovanja — regrutovanje, obuku i vođenje lokalnih snaga na stranim teritorijama.

Pomorska grana (Maritime Branch): Zadužena za amfibijske operacije, diverzantska ronjenja, upotrebu podmorničkih plovila i miniranje lučkih postrojenja. Kadrira se uglavnom iz redova bivših pripadnika NAVY SEALs i Force Recon jedinica.

Vazduhoplovna grana (Air Branch): Letačko krilo SAC-a koje koristi širok spektar letelica — od lakih civilnih aviona do teških transportnih letelica. Zadaci obuhvataju tajno ubacivanje i izvlačenje ljudstva, izviđanje i transport osetljivog tereta. Pilot se regrutuju iz elitnih vojnih jedinica poput 160th SOAR (Night Stalkers).

Odeleljenje za oklopna vozila i specijalne programe (Armor and Special Programs Branch): Bavi se razvojem, ispitivanjem i klandestinskom nabavkom nebalističkih zaštitnih sistema, naoružanja i municije. Ključni zadatak ovog odeljenja jeste nabavka naoružanja i opreme iz stranih, nezvaničnih izvora kako bi se operativcima na terenu obezbedila logička mogućnost poricanja povezanosti sa SAD (plausible deniability).

Profil, regrutacija i obuka operativaca

Proces selekcije u SAC ne prima početnike. Kandidati se regrutuju iz redova najiskusnijih veterana jedinica I reda (Tier 1), kao što su Delta Force (CAG) i DEVGRU (SEAL Team 6), ili iz specijalnih jedinica poput Zelenih beretki i Rendžera.

Zvanična zvanja unutar Agencije su Oficir za paravojne operacije (Paramilitary Operations Officer) i Oficir za specijalizovane veštine (Specialized Skills Officer).

Profil operativaca

Operativci moraju posedovati visoko obrazovanje (najčešće sa završenim osnovnim, master ili pravnim fakultetima).

Unutar jedinice postoje dve kategorije operativaca:

Blue Badgers: Stalno zaposleni službenici CIA-e koji su prošli kompletnu bezbednosnu i obaveštajnu proveru Agencije.

Green Badgers: Nezavisni ugovorači (contractors), često penzionisani pripadnici elitnih vojnih jedinica angažovani za specifične vremenski ograničene zadatke.

Obuka

Pored osamnaestomesečnog programa za klandestine službenike (Clandestine Service Trainee program – CST), gde uče osnove špijunaže i prikupljanja ljudskih obaveštajnih podataka (HUMINT), operativci prolaze i naprednu paravojnu obuku.

Lokacije za obuku uključuju:

Kamp Piri (Camp Peary), Virdžinija — poznat kao „The Farm” (Laza).

Harvi Point (Harvey Point), Severna Karolina — poznat kao „The Point”, kompleks za taktička uvežbavanja, upotrebu eksploziva i amfibijske operacije.

Privatni verifikovani poligoni širom SAD čije lokacije nisu javno dostupne.

Nivo obuke obuhvata upotrebu domaćeg i stranog naoružanja, borbu na bliskoj udaljenosti (CQB), napredno padobranstvo (HALO/HAHO), ronjenje zatvorenim krugom, sajber-ratovanje, tehnike obijanja i zaobilaženja bravarije, preživljavanje i otpor u zarobljeništvu (SERE), borbenu medicinu i tečno poznavanje stranih jezika.

Značajne operacije i istorijski uticaj

Jedinice SOG-a i SAC-a operisale su tajno u desetinama zemalja od 1947. godine do danas, uključujući Severnu Koreju, Vijetnam, Laos, Kambodžu, Liban, Iran, Siriju, Libiju, El Salvador, Gvatemalu, Kolumbiju, Meksiko, Nikaragvu, Bosnu i Hercegovinu, Srbiju, Kosovo, Avganistan i Pakistan.

Neke od najznačajnijih deklasifikovanih i procurelih misija obuhvataju:

Zalivsko ratovanje (1991): Izvođenje tajnih evakuacija diplomatskog osoblja i američkih državljana iz kriznih područja u Somaliji i Iraku.

Avganistan (2001): Nakon napada 11. septembra, timovi CIA-e (medu kojima je prednjačio tim Jawbreaker) bili su prve američke snage koje su kročile na teritoriju Avganistana. Njihov zadatak bio je povezivanje sa komandantima Severne Alijanse, prikupljanje podataka na terenu i priprema terena za dolazak vojne avijacije i specijalnih snaga.

Hapšenje Halida Šeika Muhameda (2003): U saradnji sa pakistanskim službama u Ravalpindiju, operativci SAC-a zarobili su glavnog arhitektu napada 11. septembra.

Operacija u Abotabadu (2011): Likvidacija Osama bin Ladena izvedena je kao operacija pod komandom CIA-e, gde su pripadnici DEVGRU jedinice bili podređeni Agenciji, uz direktno učešće paravojnih operativaca SAC-a.

Operacija Kayla Mueller (2019): Lociranje lidera ISIS-a, Abu Bakra al-Bagdadija u Siriji, realizovano je zahvaljujući dugotrajnom izviđanju i obaveštajnoj radnji operativaca SAC-a, nakon čega su taktičku likvidaciju sproveli pripadnici jedinice Delta Force.

Memorijalni zid CIA-e

U sedištu CIA-e u Lengliju (Virdžinija) nalazi se Memorijalni zid (Memorial Wall) posvećen službenicima koji su izgubili život na dužnosti. Na zidu od mramora uklesano je više od 130 zvezda. Većina poginulih u tajnim operacijama bili su upravo pripadnici SAC-a.

Ispod zvezda nalazi se Knjiga časti (Book of Honor), zaštićena neprobojnim staklom. U njoj su navedena imena poginulih službenika, ali i pored mnogobrojnih zvezda imena i dalje ostaju tajna radi zaštite identiteta njihovih porodica i očuvanja poverljivosti prošlih operacija.

Neka od imena pripadnika SAC-a koja su vremenom deklasifikovana uključuju:

Lari Fridman (Larry Freedman): Bivši pripadnik Delta Force-a, poginuo 1992. godine u Somaliji tokom obavljanja specijalnog izviđanja pre dolaska glavnih američkih snaga.

Kristofer Miler i Vilijam Karlson (Christopher Mueller, William Carlson): Poginuli 2003. godine u Avganistanu tokom operacije usmerene protiv visokorazicioniranih pripadnika ekstremističkih grupa.

Tajson Sik (Tyson Schneck): Bivši pripadnik Rendžera i Delta Force-a, poginuo 2012. godine u Džalalabadu odbijajući neprijateljski napad prilikom pokušaja spasavanja ranjenog saborca.

SAC ostaje najzatvorenija karika američkog bezbednosnog aparata, delujući na samoj granici između špijunaže, vojne sile i tajne politike.