Pakao Košara: 67 dana nadljudskog otpora

Bitka na Košarama, koja je počela na Veliki petak, 9. aprila 1999. godine, nije bila samo sukob za granični prelaz ili nekoliko planinskih vrhova. Bila je to presudna bitka za odbranu suvereniteta tadašnje Savezne Republike Jugoslavije (SRJ) i sprečavanje kopnene invazije koja je planirana pod šifrovanim imenom „Operacija Strela“.

Početak pakla na Prokletijama

Napad je počeo u ranim jutarnjim časovima, u 04:00, masovnom artiljerijskom pripremom iz pravca Albanije. Udar je bio usmeren na karaulu Košare, smeštenu na teško pristupačnom terenu Prokletija, na nadmorskoj visini iznad 1.000 metara.

Napadačke snage činilo je oko 2.000 pripadnika terorističke Oslobodilačke vojske Kosova (OVK), potpomognutih regularnom vojskom Albanije i NATO instruktorima. Nasuprot njima, u prvim satima, nalazilo se svega oko 110–130 graničara Vojske Jugoslavije (VJ). Odnos snaga bio je gotovo 20 prema 1 u korist napadača.

Strateški značaj i ciljevi

Plan agresora bio je jasan: ovladati vrhovima Rasa Košares i Maja Glava, probiti liniju odbrane i omogućiti ulazak oklopnih jedinica iz Albanije ka Metohiji. Cilj je bio presecaње komunikacije Peć–Đakovica–Prizren i praktično zauzimanje Metohije u kratkom roku.

Međutim, planine su postale grobnica tog plana. Gusta magla, sneg koji je sezao do pojasa i neprestani vatreni okršaj pretvorili su Košare u najsurovije poprište rata.

„Divovi sa Košara“: Ko su bili branioci?

Najveći teret prvog udara izneli su mladići na redovnom služenju vojnog roka, generacije 1979. i 1980. godište. Ti momci, od kojih mnogi nisu ni počeli da se briju, preko noći su postali najiskusniji ratnici.

Ubrzo su im u pomoć pristigli pripadnici 125. motorizovane brigade, 549. motorizovane brigade, delovi 63. padobranske i 72. specijalne brigade, kao i ruski i drugi dobrovoljci. Ipak, lik „graničara sa Košara“ ostao je zauvek urezan u narodno sećanje kao simbol nepokolebljivosti.

Tok bitke i NATO avijacija

Borbe su trajale neprekidno do 14. juna 1999. godine. Specifičnost Košara bila je i činjenica da je NATO avijacija konstantno tukla položaje VJ, ali zbog bliskog kontakta i „borbe prsa u prsa“ (neretko na samo 10–20 metara udaljenosti), piloti često nisu mogli precizno da dejstvuju a da ne pogode svoje saveznike na zemlji.

Jedan od najkritičnijih trenutaka bio je gubitak same zgrade karaule, koja je pod silinom artiljerije bila potpuno razorena. Vojska Jugoslavije se povukla na rezervne položaje iznad karaule, koji su bili lakši za odbranu, i odatle nikada nije odstupila ni milimetar, uprkos brojnim kontraofanzivama.

Bilans žrtava i herojstvo

U bici je poginulo 108 pripadnika Vojske Jugoslavije. Među njima je bilo 18 oficira i podoficira, 50 vojnika na redovnom roku, 13 rezervista i 27 dobrovoljaca. Prosečna starost poginulih bila je svega 25 godina.

Na strani OVK i agresora, gubici su bili višestruko veći. Zvanični izveštaji VJ procenjuju da je izbačeno iz stroja preko 500 napadača, mada neki izvori navode i znatno veće cifre.

Nasleđe

Bitka na Košarama završena je potpisivanjem Kumanovskog sporazuma i povlačenjem Vojske Jugoslavije, ali vojnički – ona nikada nije izgubljena na terenu. Neprijatelj nije uspeo da izvrši kopneni prodor.

Danas, Košare nisu samo toponim na geografskoj karti. One su metafora za vernost otadžbini, za drugarstvo koje prevazilazi smrt i za vojničku čast. Pesme, filmovi i spomenici podignuti ovim herojima služe kao podsetnik budućim generacijama da sloboda ima veoma visoku cenu.

Borba za vrh Maja Glava

Maja Glava (1.039 metara nadmorske visine) predstavlja jedan od strateški najvažnijih i najkrvavijih segmenata Bitke za Košare. Zbog svog položaja, ovaj vis je omogućavao artiljerijsku kontrolu nad celom dolinom i karaulom, što ga je učinilo primarnim ciljem obe strane.

Pad Maja Glave (9. april 1999.)

Tokom prvog dana opšteg napada, snage OVK su usmerile jedan od svoja tri glavna pravca napada upravo ka ovom vrhu. Zahvaljujući ogromnoj brojčanoj nadmoći i snažnoj artiljerijskoj podršci iz Albanije, napadači su uspeli da potisnu malobrojne graničare i ovladaju vrhom do kraja dana. Sa Maja Glave je potom otvorena razorna vatra po samoj karauli Košare, što je bio ključni razlog zašto je zgrada na kraju morala biti napuštena.

Kontranapad Vojske Jugoslavije (14. april 1999.)

Komanda Vojske Jugoslavije je shvatila da se bez neutralisanja neprijatelja na Maja Glavi linija fronta ne može stabilizovati. Dana 14. aprila, počeo je iznenadni protivudar:

Napad prsa u prsa: Jedinice VJ su krenule u siloviti juriš po ekstremno teškom terenu. Borbe su vođene na veoma malom prostoru – udaljenost između srpskih i neprijateljskih rovova često nije prelazila 50 metara.

Rezultat operacije: Iako VJ nije uspela u potpunosti da povrati sam vrh i fizički ga zauzme, uspeh je bio strateški. Napadači su potisnuti dovoljno daleko da više nisu mogli efikasno da koriste artiljeriju sa te pozicije za direktno gađanje položaja VJ.

Stabilizacija: Nakon ovog kontranapada, linija fronta na Maja Glavi se stabilizovala i ostala je skoro nepromenjena sve do završetka rata u junu 1999. godine.

Značaj borbe

Ova operacija je pokazala da se Vojska Jugoslavije brzo konsolidovala nakon prvog šoka i prešla u aktivnu odbranu. Uspeh na Maja Glavi direktno je sprečio dalji prodor agresora ka selu Batuša i dublje u teritoriju Metohije.